شعر آسمانی حضرت حافظ، شعری فرازمانی و فرامکانی است. در واقع نفوذ سخن جادوانه و جاودانه ی این رند عالم سوز را در آثار اغلب غزل سرایانی که بعد از او به عرصه ی ترانه و غزل گام گذارده اند به روشنی می توان دید. وسعت و عمق این تاثیر در شبه قاره، دارای پیشینه ای طولانی است و بیدل دهلوی، صائب، کلیم، اقبال لاهوری، نظیری، عرفی، ناصر علی سرهندی، ریاض خیرآبادی، جگر مراد آبادی، واله داغستانی و ... از او تاثیر پذیرفته اند.این پژوهش برآنست که اثبات کند: 1. شعر همه شاعران سبک هندی در نازک خیالی و مضمون آفرینی به افراط کشیده نشده است. 2. زمینه بازگشت به غزل سبک عراقی به ویژه غزل حافظ و سعدی از درون خود سبک هندی فراهم آمده است. همچنان که غالب دهلوی از این دسته از شاعران است. در این مقاله میزان تاثیرپذیری غالب از خواجه شیراز در ابعاد مختلفی چون: زبان، اسلوب بیان، واژگان، ترکیب سازی، تصویرآفرینی و زیبایی های بدیعی و بیانی، عروض و آهنگ شعر، طرز تفکر، اندیشه های حکمی، فلسفی، اجتماعی، مضامین و مشرب عرفانی با روش تحلیل مقایسه ای مورد واکاوی و ارزیابی قرار گرفته است.

یکی از روش های مدرن نقد ادبی هرمنوتیک یا علم تفسیر و تاویل متن است. این روش دارای دو دوره کاملا مجزا از هم است:1- هرمنوتیک سنتی که در آن از اصل قطعیت معنی سخن گفته می شود. معروف ترین فرد این دسته، شلایر ماخر است.2- هرمنوتیک جدید که معنا را همان چیزی می داند که خواننده درک می کند. از این گروه نیز گادامر و آیزر معروف هستند.هر چند می توان شعرهای حافظ را از دید مکاتب مختلف نقد ادبی مثل نقد فرمالیستی و اسطوره گرا بررسی کرد؛ اما یکی از بهترین روش های تحلیل شعر او هنوز هم روش هرمنوتیکی است.

در ادبیات مقابله ای پژوهشگر در پی آن است که با توجه به همگونی های واژگان، ترکیبات و مفاهیم در یک اثر هنری اثرگذاری ها و اثرپذیری های برجسته آن حوزه را آشکار سازد. در دوران سبک بازگشت قاآنی شیرازی شاعری موفق در تقلید از شاعران گذشته فارسی زبان بوده و از بسیاری از آنان در دیوان خویش نام برده است. حافظ در این میان تاثیر چشم گیری بر قاآنی داشته و قاآنی ابیاتی از حافظ تضمین کرده و غزلی از حافظ را نقیضه ساخته است و در به کارگیری واژگان، ترکیبات و مفاهیم غزل های خواجه شیرازی ناخودآگاه و یا آگاه نقش داشته و بسیاری از غزلیات خواجه را تقلید کرده است. در این مقاله، با اشاره به عصر قاآنی و سبک بازگشت چگونگی اثرگذاری حافظ بر قاآنی بررسی و تجزیه و تحلیل شده است.

وزن شعر به منزله قالبی است، که شاعر خلاق بر آن، روح می دمد و با سلیقه خود بر اندامش جامه لفظ می پوشاند. از این جهت چه بسا یک وزن واحد در دیوان دو شاعر - با سبکها و سلیقه های مختلف - به ظاهر متفاوت به نظر آید.با توجه به محدود بودن وزن های عروضی، به توانایی شاعران بزرگی چون حافظ که در حقیقت بحری را در کوزه ای جای داده اند بیشتر می توان پی برد.در این مقاله به چند موضوع در مورد موسیقی شعر حافظ پرداخته می شود: یکی ویژگی های بر جسته شعر حافظ از لحاظ اوزان و موسیقی شعر و آنچه شعر او را از دیگران متمایز می سازد و راز دلنشینی غزلیات او.و دیگر اوزانی که به ترتیب بیشترین بسامد را در دیوان او دارند و بررسی اشعار و وزن آنها، و نیز مقایسه کلی آنها با برخی اشعار معروف شعرای نامدار که در همان اوزان سروده شده است.

ایهام یکی از شگردهای زبانی است که در آن گوینده از واژه یا عبارت و جمله ای در کلام استفاده می کند که به جهت پیوندی که با دیگر اجزا و سازه های کلام دارد، چند معنا را به ذهن متبادر می کند. در این مقاله از این ترفند و شگرد شیرین هنری و انواع و اقسام آن بویژه انواع آن در محدوده عبارت و جمله در شعر حافظ سخن رفته است. هم چنین ایهام از نوع تصویر به عنوان مبحثی نو در این تحقیق بر مبنای شعر حافظ ارایه شده است. حافظ با توجه به دانش ژرفی که به زبان فارسی داشته است از این شیوه استفاده بجا، مناسب و اعجاب انگیز کرده است و اگر سبک او را سبک ایهام می خوانند از این روست. در شعر او غزلی نمی توان یافت که دارای ایهام نباشد. حافظ در این شگرد هنری نوآوریهایی دارد که سعی شده است در این مقاله ارایه گردد.

یکی از وجوه ممتاز ادبیات فارسی، برخورداری از فرهنگ غنی اسلامی است؛ در این باب، توجه ویژه به آیات قرآن و مفاهیم آن، به صورت های گوناگون، به عنوان یک منبع نیرومند اعتقادی و ادبی، نزد ادیبان و شاعران پارسی گوی، به خصوص گویندگان طراز اول، جایگاه ارزشمندی دارد. شمس الدین محمد حافظ شیرازی، شاعر بلندآوازه قرن هشتم هجری، از هنرمندان خوش ذوق و معنی پردازی است که توفیق پیدا کرده است، با مبنا قراردادن حقایق قرآنی در بسیاری از غزلیات شور-انگیز و معنوی خود، سخن سحرآمیز و معجزه گونه اش را در اوج آسمان باشکوه ادبیات پارسی به پرواز درآورد و بدین وسیله به عنوان محبوب ترین و معروف ترین شاعر ایرانی، قلوب صاحبان ذوق و اندیشه را از آن خود کند. در این مقاله، بر آن هستیم تا ضمن بررسی علل پیدایش آثار برتر ادبی در ایران و جهان و تحلیل وجوه مختلف انعکاس آیات قرآن و مفاهیم آن در شعر این شاعر بزرگ، نشان دهیم که حقایق قرآنی- که معمولا در آثار ادبی کمتر نمود پیدا می کند و به لفظ درنمی آید- بر ذهن پویا و زبان شیرین حافظ تاثیر فوق العاده و بنیادین داشته است و فراتر از آن اساس سخنان الهام آمیز و غیبی او را تشکیل می دهد.

با توجه به شرایط اجتماعی عصر حافظ، این شاعر توانا برای در امان ماندن از عواقب وخیم انتقادات گزندة خود، به شگردهایی هنرمندانه جهت بیان غیرمستقیم انتقادات خود دست یازیده است. یکی از دستاویزهای وی در حوزة بلاغت، بهره گیری از ترفندهای علم بیان بوده است. در این قلمرو، از فنونی از قبیل تشبیه مضمر، استعاره، کنایه از نوع تعریض، کنایه از موصوف، نمادپردازی و نوعی اسناد هنری ناشناخته، بهره جسته و در دو شاخة دیگر بلاغت، یعنی معانی و بدیع نیز شگردهای هنرمندانة دیگری به کار برده است. این مقاله می کوشد با تکیه بر غزلیات وی، به ویژه اشعار انتقادی اش، این شگردهای خلاقانه را فقط در حوزة علم بیان بررسی کند. با این هدف، نویسندگان ابتدا ضمن اشاره به روش های پوشیده گویی حافظ در حیطة علوم بلاغی، به بررسی شگردهای بیان غیرمستقیم وی در حوزة علم بیان اقدام کرده، در هر مورد با ارائة نمونه هایی به این نتیجه رسیده اند که حافظ در اغلب غزلیاتش، به ویژه اشعار انتقادی، از این روش سخن پردازی بهره جسته است.

هر چه خلاف آمد عادت بود               قافله سالار سعادت بود                                                    مخزن الاسرار نظامی عصر حافظ، عصر انحطاط اخلاق و از میان رفتن ضوابط سالم در روابط طبقات مختلف مردم، بویژه حاکمان و فرمان روایان و صوفیان و زاهدان است و نابسامانی و هرج و مرج ناشی از ظلم و بیداد حاکم و فرمان روایان از یک طرف و رواج و ریاکاری و خدعه و نیرنگ فقیهان دینی و صوفیان مدعی از طرفی دیگر، سبب سقوط ارزش های اخلاقی و مذهبی شده است و حافظ در بطن این منجلاب فساد و تباهی و نفاق و یاس و به قول خودش در «شب تاریک و بیم موج و گردابی چنین هایل» گرفتار شده است و به عنوان یک متفکر و مصلح اجتماعی به تمام دردها و فسادها و آفت ها و آسیب های زمانه اشراف دارد و جراح وار با نیشتر انتقاد و طنز می خواهد بیماری های اجتماعی جامعه را بشکافد و با مهربانی بر زخم ها مرهم نهد. برای وصول به این آمال بناچار می بایست زبانی را برمی گزید که از گیرایی و دل نشینی و تاثیرگذاریی بیش تر برخوردار باشد و به کالبد واژه های مرده و معتاد و بی روح زبان، جانی تازه ببخشد و با استفاده از ترفندها و هنرهای ادبی، رستاخیزی در عادت های مالوف ذهنی و زبانی ایجاد کند از این رو بهترین مسیر برای مبارزه قلمی با دو قشر حاکمان و صوفیان، چنگ زدن به هنرهایی چون آشنایی زدایی و هنجارگریزی و باورشکنی و عقل ستیزی و تصاویر متناقض نما و بالاخره خلاف عرف و عادت عامه است و کاربرد هنرهای ادبی فوق به صورت گسترده، سبب شهرت و آوازه حافظ شده است که خود می فرماید:از خلاف آمد عادت بطلب کام که من            کسب جمعیت از آن زلف پریشان کردم